اصول کلی استفاده و روش تهیه گیاهان دارویی و داروهای گیاهی

medicinal plants
گیاهان دارویی / medicinal plants

اصول کلی استفاده از گیاهان دارویی و داروهای گیاهی، اندازه و مقدار و روش های تهیه و آماده کردن گیاهان دارویی و داروهای گیاهی:

اندازه ها و مقادیر:

از آنجاییکه ممکن است در هنگام تهیه داروهای گیاهی ترازوی مناسب در دسترس نباشد می توان از وسایل زیر به عنوان واحد وزن استفاده نمود که تقریبا برابر با اوزان مورد نظر می باشد.

۰/۲۵ گرم = یک چهارم قاشق مرباخوری.

۰/۵ گرم = نیم قاشق مربا خوری.

۱ گرم = یک قاشق مرباخوری.

۲ گرم = یک قاشق مرباخوری سرپر.

۳ گرم = یک قاشق غذا خوری پر.

۴ گرم = یک قاشق غذا خوری لب پر.

۵ گرم = یک قاشق غذاخوری سرپر.

یک فنجان = یک چهارم لیتر آب و حدود ۲۰۰ میلی لیتر مقدار مصرف یک بار= یک فنجان متذکر می گردد که در مورد اوزان کمتر از ۰/۲۵ گرم حتما می بایستی از ترازوهای دقیق استفاده گردد و در مواردی که تنتورها و یا عصاره های خاصی مورد نظر باشد بایستی داروهای مورد نظر را از داروخانه تهیه نمود.

طرز تهیه داروهای گیاهی:

الف) دم کردن: دم کرده بهترین و با ارزشترین روش تهیه داروهای گیاهی است، زیرا اکثرا مهمترین مواد موثر گیاهان دارویی در اثر جوشیدن از بین می روند.

عصاره دم کرده بدین ترتیب تهیه می شود که مقدار تعیین شده از گیاه خرد شده را با یک فنجان آب جوش (حداکثر یک لیتر) مخلوط کرده و به هم می زنیم و سپس روی ظرف را پوشانده و می گذاریم که ۱۵-۳۰ دقیقه دم بکشد، سپس آن را صاف می کنیم.

در صورتیکه بعضی از بیماران نسبت به داروی خاصی عدم تحمل نشان دهند، شایسته است که در دفعات اول مصرف، دارو فقط ۶ تا ۸ دقیقه دم کشیده شود، در این صورت مطمئنا بخوبی قابل مصرف بوده و موثر می باشد.

ب) جوشانده: اصولا باید توجه داشت که روش جوشاندن، اغلب برای داروهایی بکار برده می شود که از ریشه، ریزم، پوست رزین یا دانه ها تهیه می گردند و یا هنگامی آن را بکار می بریم که اطمینان داشته باشند مواد متشکله موثر آن در اثر حرارت از بین نمی روند و یا این مواد بوسیله آب سرد یا جوشیده از سلول گیاهی حل و خارج نمی شوند. ضمنا توجه شود که از ظروف آهنی جهت جوشاندن گیاهان استفاده نگردد.

  • جوشاندن ملایم: برای تهیه این فرم از دارو مقدار معینی از گیاه خرد شده را با یک چهارم لیتر آب جوش مخلوط کرده و می گذاریم که کمی قل بزند، سپس آن را از اجاق دور کرده و می گذاریم که چند دقیقه دم بکشد و در خاتمه آن را مصرف می کنند.
  • جوشانده معمولی: برای تهیه این نوع دارو مقدار مورد نظر از گیاه خرد شده را با یک چهارم لیتر آب سرد مخلوط کرده و می گذاریم که بجوش آید سپس آن را صاف می کنیم.
  • جوشانده قوی: برای تهیه این نوع دارو ابتدا روش جوشانده معمولی مقدار معین گیاه خرد شده را با یک چهارم لیتر آب سرد مخلوط کرده و می گذاریم که به جوش آید. سپس آن را از شعله دور کرده و روی ظرف را پوشانده و می گذاریم که ده دقیقه دم بکشد و در خاتمه آن را صاف می کنیم.

ج) خیسانده:

  • خیسانده با آب سرد: اصولا روش خیساندن را اغلب برای گیاهانی بکار می برند که مواد موثر آنها را در اثر حرارت زود خراب یا تبخیر می شوند. برای انجام این منظور بر روی مقدار مورد نظر از گیاه خرد شده مقدار یک چهارم لیتر آب سرد ریخته، درب ظرف را پوشانده و می گذارند که ۶ تا ۱۲ ساعت باقی بماند. هر چه میزان این زمان طولانی تر شود عصاره قوی تر خواهد بود.
  • خیسانده های الکل: این روش اغلب برای گیاهانی بکار می رود که مواد موثر آنها در آب حل نمی شوند. برای تهیه این نوع دارو بر روی مقدار لازم از گیاه خرد شده آن مقداری از الکل اتیلیک ۶۰ درصد را می ریزیم که تمام قسمت های گیاهی پوشیده شود، سپس در ظرف را بسته و چند روزی نگاه می داریم (برای تهیه عصاره های قوی تر از الکل خالص یا ۹۰ درصد استفاده می شود).

*توجه: برای تهیه عصاره هایی به منظور خوراکی یا معالجه و ضد عفونی زخمها، غرغره ها و دهان شویی ها می بایستی عصاره های تهیه شده پیوسته با آب رقیق گردد.

د) شیرابه: برای تهیه شیرابه گیاهان دارویی، گیاه تازه را در هاوم (خرد کننده های الکتریکی) خوب له کرده و سپس داخل یک پارچه تمیز نموده و فشار می دهیم. برای بکار بردن این نوع دارو در مصرف خوراکی اغلب یک قاشق مرباخوری از شیرابه را در شیر یا آب حل و میل می کنند.

ه) پودر: برای تهیه پودر، گیاه خشک شده را در هاون به صورت پودر درآورده و سپس با الک ریز الک می کنیم. جهت کاربرد در مصرف خوراکی مقدار مورد نظر از پودر را در یک قاشق غذاخوری شیر یا آب حل کرده و میل می کنیم. جهت مصرف خارجی مثل سایر پودرها، به قسمت مورد نظر پاشیده می شود.

و) ضماد (پانداژ)، کمپرس: اصولا ضمادها را جهت رفع کبودی و کوبیدگی، احتقان، التهاب، کشیدن چرک از دمل ها، آرام کردن خراش ها و کشیدن سموم از بدن مورد استفاده قرار می دهند و معمولا گیاهان دارویی مورد نظر را بصورت خمیر درآورده و بطور مستقیم روی بدن قرار می دهیم و یا آن را ابتدا بر روی پارچه تمیز کشیده و سپس مورد استفاده قرار می دهند:

۱-۱- بانداژ یا کمپرس مرطوب نوع اول: برای تهیه این نوع دارو در صورتیکه دستور دیگری موجود نباشد بدین ترتیب عمل می شود که؛ ده گرم از گیاه خرد شده را در یک چهارم لیتر آب به صورت چای دم می کنند. سپس آن را صاف کرده، چلانده و گرم گرم و نه داغ به صورت کمپرس بکار می برند.

البته باید بر روی این کمپرس گرم و مرطوب یک تکه پارچه غیر قابل نفوذ و بر روی آن دستمال گرم قرار داده شود.

۱-۲- بانداژ یا کمپرس مرطوب نوع دوم: گیاه خرد شده دارویی را در یک کیسه پارچه ای کوچک قرار داده و در داخل آب جوش قرار می دهند سپس آن را صاف کرده و مطابق روش اول عمل می کنند.

  • کمپرس های گرم و خشک: برای تهیه این نوع دارو، گیاه خرد شده را در یک کیسه تمیز سفید قرار داده و خشک خشک حرارت داده و بصورت کمپرس روی عضو قرار می دهند.

ز) داروهای مخصوص شستشو: برای این منظور گیاه دارویی خرد شده را بطوری که چای را درست می کنند آماده کرده و با آن زخمها را شستشو می دهند.

ح) استفاده از داروهای گیاهی در حمامها: برای این منظور ۱۰۰ گرم از گیاه خرد شده را در یک لیتر آب جوشانده و صاف می کنند، سپس آن را به مایع وان اضافه می کنند. برای تهیه مایع جهت حمام پا کافی است که ۴۰ گرم از گیاه در یک چهارم لیتر آب جوشانده و بکار برد. زمانی که گیاهان به راحتی در دسترس باشند، کافی است که از دم کرده گیاه به مدت ۱۵ دقیقه و یا خیسانده سرد ۱۳ ساعته استفاده گردد.

* توجه: بار دیگر نظر علاقمندان به گیاه درمانی را کاملا به این نکته جلب می نماییم که گیاهان مورد نظر می بایستی حتما از عرضه کنندگان مطمئن تهیه و مصرف شوند.

زیرا در غیر اینصورت ممکن است گیاهان تهیه شده به طور صحیح محصول برداری خشک، انبار و نگهداری نشده باشد. از مصرف این نوع گیاهان به هیچ وجه اثر درمانی مطلوب حاصل نخواهد شد.

از طرف دیگر می بایستی به دستور تهیه دارو که در نسخه ذکر شده کاملا توجه شود (دم کرده، جوشانده، خیسانده) زیرا این روشها تهیه با توجه به مواد موثر موجود در گیاه، که باید از گیاه خارج شده و پس از مصرف اثر درمان خود را ظاهر سازد در نظر گرفته شده است.

بدین سبب توصیه می شود در صورتیکه دستور تهیه دارو در دسترس نباشد بخصوص در مورد داروهایی که از برگ گلهای گیاهان تهیه می گردد، آن را بصورت دم کرده تهیه و استعمال نمایند.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید